Trong cuốn Eminently Suitable, G. Bruce Boyer dành hẳn một chương cho câu hỏi mặc thế nào cho hợp dáng người. Ông mở đầu bằng cách chọc thủng một trong những ảo tưởng dai dẳng nhất của thời trang: rằng có những người đàn ông sinh ra vốn đã “ăn” đồ hơn kẻ khác, như thể phong cách là thứ di truyền cùng với màu da hay màu tóc.
Cái ý một số người trông đẹp hơn đơn giản vì cơ thể họ đẹp thật ra ai cũng tin, nhất là với những ví dụ ngời ngời như Brad Pitt hay David Beckham. Theo tác giả cuốn sách trên, sự thật là ai cũng có thể trông lố bịch, chỉ là họ chọn để không bị như vậy. Những người chọn không đó đã học được rằng phần lớn các quan niệm về ăn mặc vẫn đầy rẫy những mơ hồ, những thông tin sai và những lời chỉ dẫn lệch lạc. Nói gọn lại, họ đã học được cách tự mặc cho mình (hoặc thuê stylist) mà không phải dựa vào dư luận.
Có một bức ảnh chụp Muhammad Ali năm 1963, khi ông bước vào tiệm Austin Reed trên phố Regent ở London để đặt may một bộ suit. Chẳng có bộ nào đủ rộng quanh ngực và vai ông, nên cuối cùng ông mua tạm mấy cái sơ mi, dù ngay cả sơ mi cũng khó tìm được cái vừa. Đây là một trong những vận động viên có thân hình đẹp nhất lịch sử. Vấn đề rõ ràng không nằm ở cơ thể ông.
Tôi gặp đi gặp lại cái ý nghĩ rằng phong cách chẳng qua chỉ là vóc dáng một người được phơi bày ra. Theo một số người, cứ thân hình thon gọn hay lực lưỡng thì mặc gì cũng đẹp, còn những ai không được trời cho tỷ lệ chuẩn thì cam chịu cảnh mặc gì cũng sai.
Quan sát đủ lâu và chắc là cũng đủ sâu, tôi thấy nhiều gã đàn ông ở mọi dáng người và mọi túi tiền học được cách ăn mặc cực kỳ ra trò. Mà đám đàn ông thon gọn, lực lưỡng nhưng mặc xấu thì thiếu gì, cứ ra đường là thấy. À, quên, không phải “mặc xấu”, mà là mặc không hợp mắt :D. Vậy nên tôi muốn đề đạt một cách nghĩ khác về chuyện mặc cho dáng người.
“Mấy gã biker lực lưỡng, to béo giữa thế kỷ trước hẳn sẽ ngạc nhiên khi nghe nói đàn ông to con thì không nên mặc áo da dày. Mấy ông thợ may Napoli già, người thấp đậm, cũng sẽ ngớ người khi biết rằng phải có thân hình như tượng Adonis mới được mặc blazer vai mềm.”
Văn hóa mới là mạch nguồn của phong cách, không phải thời trang
Thời trang, cùng với Hollywood và mạng xã hội, có một thói quen đã được ghi chép rất kỹ: thu nhỏ cái đẹp xuống còn một dải hẹp những hình dáng được chấp nhận. Nếu gu thẩm mỹ của bạn chỉ được nuôi bằng hình ảnh của họ, rất dễ đi đến kết luận rằng bạn cần một cơ thể nhất định mới mặc đẹp được. Hoặc bạn có cái dáng thon gọn, lực lưỡng đó, hoặc bạn phải tập cho ra cái kỳ vọng đó. Không được nữa thì dùng quần áo để che đi phần thiếu sót.
Nhưng thời trang không phải nguồn gốc duy nhất, càng không phải quyền lực tối cao của phong cách. Nó chỉ là một mảnh nhỏ trong một hệ thống văn hóa. Phong cách mọc lên từ cái bối cảnh văn hóa rộng đó, được định hình bởi lịch sử và trải nghiệm sống của mỗi người.
Ý tưởng này không mới. Nó đã quanh quẩn đâu đó từ vài thế kỷ trước. Năm 1902, nhà xã hội học Georg Simmel mô tả thời trang như một vòng lặp của bắt chước và bỏ chạy: kẻ ở dưới sao chép cách ăn mặc của “người trên cơ” mình, khiến đám “người trên” đó phải dịch sang chỗ khác. Cái mà ta gọi là “gu tốt” thường chỉ là thói quen và sở thích của tầng lớp thống trị. Nhưng không phải mãi mãi.
Đầu thế kỷ 20, Công tước xứ Windsor là người phán xử tối cao cho chuyện ăn mặc của đàn ông. Ông phổ biến thắt lưng da, quần xắn gấu, cổ áo mềm, và một lối may Âu phục Anh quốc gọi là “drape cut”. Suốt một thời gian, cách ăn mặc của ông là khuôn mẫu của “gu tốt”, được sao chép bởi những người muốn xếp mình ngang hàng với vị thế xã hội của ông.
Rồi cả thế kỷ 20 đảo lộn. Phong trào công nhân, phong trào dân quyền, làn sóng nữ quyền, biểu tình phản chiến. Người ta thôi ngước lên tầng lớp thống trị để học cách ăn mặc. Thay vào đó, họ lấy cảm hứng từ nhạc sĩ, nghệ sĩ, cao bồi, cả những người lao động bình thường. Đến cuối thế kỷ, thế giới thời trang nam đã đa dạng hơn hẳn, được dựng nên từ dưới lên bởi vô số tiểu văn hóa, chứ không còn bị ra lệnh từ trên xuống.
Một khi đã thấy văn hóa mới là mạch nguồn thật sự, cái thang bậc về kiểu dáng bỗng trở nên mong manh. Mấy gã biker lực lưỡng, to béo giữa thế kỷ trước hẳn sẽ ngạc nhiên khi nghe nói đàn ông to con thì không nên mặc áo da dày. Mấy ông thợ may Napoli già, người thấp đậm, cũng sẽ ngớ người khi biết rằng phải có thân hình như tượng Adonis mới được mặc blazer vai mềm.
Đừng xuất phát từ dáng người, hãy xuất phát từ ngôn ngữ của trang phục
Những hướng dẫn về cách ăn mặc cho từng dáng người, thật ra chỉ mang tính tham khảo. Người to bụng, người ta bảo, thì đừng mặc áo kẻ ngang vì trông sẽ bè ra. Người thấp thì đừng xắn gấu quần vì nó cắt ngắn đường chân. Mấy quy tắc này cũng có logic, có khoa học nhưng nếu bám theo chúng quá kỹ, bạn sẽ rơi vào trạng thái tự giám sát bản thân không ngừng. Lúc nào cũng tự hỏi món này có làm lộ ra cái “khuyết điểm” mà mình tự thấy ở mình không. Kết quả là một sự ngại ngùng thường trực, đẩy bạn về phía những bộ đồ để che giấu thay vì để thể hiện. Mà giấu đi thì lại chính là thứ giết chết phong cách.
Thay vì xuất phát từ vóc người, hãy xuất phát từ ngôn ngữ văn hóa của trang phục. Chúng ta không còn sống trong một thế giới mà một tầng lớp duy nhất đặt ra luật ăn mặc cho đàn ông. Điều đó khiến việc mặc đồ phức tạp hơn, nhưng cũng thú vị hơn nhiều.
Có cả triệu nguồn cảm hứng, cả lịch sử lẫn đương đại. Bạn mê cái chất bụi bặm của workwear, áo bảo hộ bạc màu của thợ thuyền đầu thế kỷ 20? Cái gọn gàng công năng của quân phục, chiếc field jacket hay bomber jacket vốn sinh ra để mặc ngoài chiến trường? Vẻ lịch lãm của giới Ivy League, áo tweed với khuỷu tay vá da và đôi loafer đi mòn gót trên sân trường? Hay cách nhóm The Stonemasters, đám leo núi California những năm 1970, mặc áo nỉ chui đầu và đồ thể thao màu khối, thứ về sau trở thành thủy tổ của Gorpcore? Mỗi cái là một hệ thống riêng, với cách xử lý form, tỷ lệ và cách phối hoàn toàn khác nhau. Mặc đẹp, nói cho cùng, là biết cách “nói” cho đúng trong một thứ ngôn ngữ thẩm mỹ.
Lấy đồ tailoring cổ điển làm ví dụ. Nó vận hành như một dạng tư duy thẩm mỹ mặc được trên người, lấy khuôn từ ý niệm phương Tây về hình mẫu đàn ông lý tưởng. Chính là cái dáng ta thấy ở bức tượng “David” của Michelangelo: vai rộng hơn hông, tạo một thân hình chữ V đặt trên đôi chân như hai cột trụ. Người thợ may sẽ tái dựng cái dáng đó bằng vải, lót canvas, lớp đệm, rồi nhào nặn qua đường may, ly chiết và bàn là.
Nhưng đó không phải dáng người hợp lệ duy nhất. Mấy chiếc bomber phi công Mỹ giữa thế kỷ 20, như MA-1 hay CWU-45P, vốn được cắt ngắn và bo tròn, để giữ ấm mà không vướng víu khi phi công ngồi trong buồng lái. Đến cuối thế kỷ, những nhà thiết kế như Raf Simons diễn giải lại thành biểu tượng của tuổi trẻ nổi loạn. Một anh chàng mảnh khảnh mê thẩm mỹ này sẽ muốn một chiếc bomber phồng và tròn, kể cả khi ban đầu mặc thấy hơi quá khổ.
Quần áo, hiểu theo cách đó, là một dạng hình thái học. Nó cho phép cơ thể bạn mang nhiều hình dáng khác nhau để nói lên một ý tưởng, chứ không phải để “sửa” cái gọi là “khuyết điểm”.
“Khi bạn nhìn một bộ đồ đẹp trên người khác rồi tự hỏi liệu nó có hợp với mình không, thứ đáng làm không phải là sao chép nguyên bộ. Mà là tìm ra cái gì đã níu mắt bạn lại. Là cách phối màu? Là chiếc sơ mi denim bên trong bộ suit double-breasted tạo ra một chút bất ngờ? Hay là dáng tổng thể, đường nét kéo dài mềm mại theo từng bước di chuyển của một chiếc overcoat?”
Nghĩ về hình khối và tỷ lệ
Năm 2013, Karl Lagerfeld thừa nhận ông đã giảm gần 45kg bằng một chế độ ăn kiêng khắc nghiệt. Lý do? Để mặc vừa những thiết kế bó sát của Hedi Slimane. Một người đàn ông quyền lực bậc nhất ngành thời trang, sẵn sàng thay đổi cả cơ thể mình để chiều theo quần áo. Nhưng chúng ta thì cần làm ngược lại, và đó mới là điều đúng đắn.
Khi bạn nhìn một bộ đồ đẹp trên người khác rồi tự hỏi liệu nó có hợp với mình không, thứ đáng làm không phải là sao chép nguyên bộ. Mà là tìm ra cái gì đã níu mắt bạn lại. Là cách phối màu? Là chiếc sơ mi denim bên trong bộ suit double-breasted tạo ra một chút bất ngờ? Hay là dáng tổng thể, đường nét kéo dài mềm mại theo từng bước di chuyển của một chiếc overcoat?
Nếu là dáng, hãy nghĩ cách dịch nó sang vóc người của bạn. Quần cạp cao ống rộng kéo dài một thân hình cao gầy. Người thấp hơn vẫn mặc được cạp cao, chỉ cần thu ống lại một chút để giữ tỷ lệ. Hãy hình dung một hình chữ nhật: cắt ngắn từ dưới lên thì thành hình vuông, trông sẽ bị bè. Nhưng cắt ngắn mà đồng thời thu hẹp hai bên, tỷ lệ gốc vẫn còn nguyên.
Nhìn theo cách đó, “mặc cho hợp dáng người” thôi không còn là việc sửa chữa một khuyết điểm. Nó là việc khiến vóc người cá nhân trở nên rõ ràng trong ngôn ngữ thẩm mỹ.
Hãy chấp nhận con người mình và mặc cho cơ thể mình đang có, thay vì cái cơ thể mà xã hội hay một nhà thiết kế nào đó nghĩ rằng bạn nên có. Đó mới là bước đầu tiên để xây một tủ đồ tử tế!
Follow Mạng xã hội của The Undercut:
The Undercut 